سو جنینگز
نوشته: پارسا نوروزیان
مقدمه
سو جنینگز (Sue Jennings) یکی از بنیانگذاران درامتراپی در بریتانیاست؛ کسی که دههها کار بالینی، آموزشی و پژوهشی او باعث شد بازی و نقشآفرینی بهعنوان ابزاری معتبر در رواندرمانی شناخته شود. او علاوه بر کار با بزرگسالان، سالها با کودکان و نوجوانان در شرایط آسیبپذیر (مثل پناهندگان، افراد دارای ناتوانی، یا کودکان در معرض خطر) فعالیت کرده است.
یکی از دستاوردهای مهم او معرفی مدلی به نام EPR (Embodiment – Projection – Role) است؛ الگویی که توضیح میدهد چگونه انسان از طریق بدن، فرافکنی و نقش، رشد میکند و در شرایط درمانی میتواند دوباره این مسیر را تجربه کند.
- در مرحلهی تجسم بدنی (Embodiment)، بدن و حسهای ابتدایی مرکز تجربه هستند: لمس، حرکت، صدا، و ریتم. این مرحله پایهی امنیت و پیوند اولیه با جهان است.
- در مرحلهی فرافکنی (Projection)، احساسات و تصورات به بیرون ریخته میشوند: روی اشیاء، تصاویر یا فضا. این فاصلهی امن کمک میکند فرد احساساتش را ببیند و با آنها تعامل کند.
- در مرحلهی نقش (Role)، فرد وارد بازی نقشها میشود: از نقشهای ساده مثل حیوان یا شیء تا نقشهای پیچیدهی انسانی و اجتماعی. این مرحله امکان میدهد هویتهای متفاوت تجربه و بازآفرینی شوند.
مدل EPR نشان میدهد که بازی و نقشآفرینی فقط سرگرمی نیستند؛ بلکه مسیرهای بنیادین رشد و شفا هستند. در درامتراپی، بازگشت به این مراحل میتواند به مراجع کمک کند دوباره امنیت بدنی، بیان هیجانی و تجربهی هویت سالم را بسازد.
🌀 مفاهیم کلیدی در مدل EPR
۱. تجسم بدنی (Embodiment)
زندگی ما با بدن آغاز میشود. نخستین تجربههای کودک با لمس، صدا، ریتم و حرکت ساخته میشوند. اینها «زبان پیش از کلام» هستند. در درمان هم همینطور: وقتی بدن اجازه پیدا میکند حس کند، حرکت کند و با ریتم طبیعیاش هماهنگ شود، پایهای از امنیت دوباره ساخته میشود. درامتراپی از بازیهای بدنی، صدا، حرکت و ریتم برای بازگرداندن این حس استفاده میکند.
۲. فرافکنی (Projection)
وقتی احساسات برای بیان مستقیم خیلی سنگین یا خطرناکاند، بدن و ذهن آنها را بیرون میریزند: روی یک شیء، تصویر، یا فضای خیالی. کودک وقتی با عروسک حرف میزند یا بزرگسال وقتی دردش را در یک نقاشی یا ماسک میگذارد، در حال فرافکنی است. این فاصلهی امن کمک میکند فرد بتواند به احساس نزدیک شود، بدون اینکه غرق شود.
۳. نقش (Role)
بازی در نقشهای مختلف، بخش طبیعی رشد انسانی است. کودک وقتی نقش حیوان یا قهرمان را بازی میکند، در حال تمرین هویت است. در درمان هم همین اتفاق میافتد: با گرفتن نقشهای کوچک و سپس پیچیدهتر، مراجع میتواند راههای تازهای برای بودن در جهان تجربه کند. نقش، پلی است میان دنیای درونی و بیرونی؛ جایی که فرد یاد میگیرد خودش را در قالبهای تازه بازآفرینی کند.
✨ در مجموع، مدل EPR نشان میدهد که بدن، تصویر، و نقش سه گام طبیعی رشد و درمان هستند:
- بدن، پایهی امنیت است.
- فرافکنی، امکان بیان امن را میدهد.
- نقش، فرصت بازسازی هویت را فراهم میکند.
🌑 مدل EPR و کار با تروما
تروما اغلب زبان را مسدود میکند و بدن را در حالت تهدید نگه میدارد. مدل EPR بهعنوان یک نقشهی رشد، میتواند راهی برای بازسازی تجربهی امنیت و بیان سالم فراهم کند.
- تجسم بدنی (Embodiment):
تروما معمولاً بدن را از احساسات طبیعی جدا میکند. با بازیهای حرکتی ساده، لمس امن یا ریتمهای بدنی، فرد دوباره میآموزد که بدنش میتواند امن باشد. این بازگشت به حواس و حرکتهای ابتدایی، پایهی ترمیم است. - فرافکنی (Projection):
احساسات تروما اغلب سنگین و غیرقابل گفتن هستند. فرافکنی به اشیاء، تصاویر یا فضا، فاصلهی لازم برای بیان آنها را ایجاد میکند. بهجای اینکه فرد مستقیم دربارهی «خشم» یا «ترس» حرف بزند، میتواند آنها را در قالب یک ماسک، یک نقاشی یا یک عروسک ببیند و با آن ارتباط بگیرد. - نقش (Role):
تروما اغلب هویت را محدود یا شکسته میکند. در نقشآفرینی، فرد میتواند خود را در موقعیتها و هویتهای متفاوت امتحان کند: قوی، آسیبپذیر، مراقب، یا حتی موجودی خیالی. این تجربههای نقش به فرد اجازه میدهند احساس قدرت، انتخاب و خلاقیت دوباره بسازد.
✨ در این مسیر، درامتراپی نه فقط به بازگویی گذشته، بلکه به بازآفرینی تجربهی تازه کمک میکند — تجربهای که در آن بدن امن است، احساسات بیان میشوند، و هویتها میتوانند دوباره شکل بگیرند.
🎭 تمرینهای ساده در مدل EPR
۱. تجسم بدنی (Embodiment)
تمرین ریتم بدن
روی صندلی یا زمین بنشین. دستت را روی پا یا میز بزن و یک ریتم ساده بساز (مثل تپتپتپ… مکث). بعد با پاها یا نفسهایت همراهی کن. اجازه بده بدنت خودش وارد بازی ریتمیک شود.
👉 هدف: بازگشت به بدن و احساس امنیت از طریق حرکتهای ابتدایی و تکرار ریتم.
۲. فرافکنی (Projection)
تمرین کار با شیء
یک شیء کوچک انتخاب کن (سنگ، لیوان، مداد). تصور کن این شیء نمایندهی یک احساس درونت است. چند دقیقه به آن نگاه کن، لمسش کن، و اگر خواستی دربارهاش چیزی بنویس یا حرف بزن: «این شیء چه میگوید؟ چه حسی دارد؟»
👉 هدف: ایجاد فاصلهی امن برای بیان احساسات از طریق بیرونیسازی.
۳. نقش (Role)
تمرین نقش کوچک
یک شخصیت ساده انتخاب کن: حیوانی مثل گربه یا پرنده، یا حتی شیئی مثل درخت. چند لحظه در نقش آن حرکت کن یا بایست. بعد از خودت بپرس: «اگر من این درخت/پرنده بودم، چه پیامی داشتم؟»
👉 هدف: تجربهی نقشهای متفاوت و یافتن دیدگاههای تازه دربارهی خود و زندگی.
✨ این سه تمرین یک چرخهی کوچک از مدل EPR را میسازند:
بدن فعال میشود → احساسات بیرونی میشوند → نقشها فرصت تازهای برای بودن میآفرینند.
🎭 ژورنال تصویری برای Sue Jennings – Drama Therapy (EPR Model)
بخش | راهنما | جای تصویر/یادداشت |
۱. تجسم بدنی (Embodiment) | یک خط یا شکل ساده بکش که نشون بده امروز بدنم چه حسی داشت (سنگینی، سبکی، انقباض، کشش). | 🎨 ✏️ |
۲. فرافکنی (Projection) | یک شیء یا نماد بیرونی انتخاب کن یا بکش که بیانگر حالت درونیت باشه (مثلاً یک درخت، حیوان، یا رنگ). | 🎨 ✏️ |
۳. نقش (Role) | یک نقشی که امروز ناخودآگاه یا آگاهانه بازی کردی رو تصویر کن (مثل «محافظ»، «کودک»، «جنگجو»). | 🎨 ✏️ |
۴. گفتوگو با نقش | یک جملهی کوتاه بنویس از زبان اون نقش (مثلاً: «من تو رو نگه میدارم» یا «خستهام»). | ✏️ |
۵. تغییر و تحول | یک تصویر یا نماد اضافه کن که نشون بده این نقش اگه تغییر کنه، به چه چیزی میتونه تبدیل بشه. | 🎨 ✏️ |
✨ این ژورنال تصویری کمک میکنه حرکت بین سه لایهی جنینگز (بدن → تصویر → نقش) رو ثبت کنی. به مرور میتونی ببینی کدوم نقشها بیشتر تکرار میشن و کجاها امکان تغییر وجود داره.
🌌 بازتاب و جمعبندی
بعد از انجام هر تمرین یا تجربهی درامتراپی بر اساس مدل EPR، چند لحظه مکث کن و از خودت بپرس:
- بدنم الان چه حسی دارد؟ آرامتر یا پرانرژیتر؟
- آیا چیزی درونم بود که با شیء یا نقش توانستم بیان کنم؟
- کدام بخش از تجربه برایم امنتر یا جذابتر بود؟
این پرسشها کمک میکنند فرایند به یک آگاهی تازه ختم شود و فرد یاد بگیرد زبان بدن، تصویر و نقش خود را بشنود.
✨ پیام اصلی EPR این است که بازی، زبان طبیعی رشد و شفا است.
- بدن پایهی امنیت و حضور است.
- فرافکنی پلی است برای دیدن و لمس کردن احساسات از بیرون.
- نقش میدان آزمایش و بازآفرینی هویتهای تازه است.
به این ترتیب، مدل سو جنینگز راهی فراهم میکند برای آنکه فرد دوباره به مسیر طبیعی رشد برگردد: از بدن → به تصویر → و به نقش.
📚 منابع پیشنهادی
- Sue Jennings – Introduction to Dramatherapy
- Sue Jennings – The Handbook of Dramatherapy
- Sue Jennings – Creative Play with Children at Risk
🌀 در نهایت، EPR یادآوری میکند که ما همیشه میتوانیم از طریق بدن، تصویر و نقش راهی پیدا کنیم برای بازسازی امنیت، بیان احساسات، و تجربهی دوبارهی خلاقیت زندگی.
